Arne Mosselman

Tweederangsmensen met een kopvod

Even schoot het ‘opa-vertelt’ verhaal van grootvader door mijn hoofd, dat zich afspeelde ergens in de oorlog in Friesland: een cabaretier die aan de zaal vroeg wat hij met een schilderij van Hitler moest doen: zullen we hem ophangen, of tegen de muurzetten? Ik stond voor Kop van een vrouw met witte muts in Kröller Muller. Tegenover de zonnebloemen en de dames, vrouwen en boerinnen hing een rijtje ‘koppen’. Arme vrouwen, met angstige ogen en doorleefde hoofden, excuus, koppen.

Nu ben ik geen kunsthistoricus, en bedoelde Van Gogh wellicht iets heel anders met de titel ‘kop’, maar opeens zag ik voor me wat Ahmed Marcouch bedoelde toen hij in Trouw schreef dat er met ‘kopvodden’ retoriek getracht wordt van moslims tweederangs mensen te maken. De lelijke, arme vrouwen van Van Gogh zijn elke menselijkheid ontnomen, en dienen zelfs niet meer als vrouw gezien te worden. En waar de schilder nog spreekt over een mutsje, hebben de moslims van Wilders een vod op. Een vuil doek.

In mijn supermarkt klonk het vanochtend al niet anders. Smalend kijkend naar de gehoofddoekte vrouw naast haar riep een medewerkster naar haar collega: heb jij dat Turkse voer al opgeruimd? Voer. Voer voor die kop met dat vod erop.

In de 17e eeuw liep in Portugal een rechtszaak waarbij de vraag was of de Indianen in Amerika nu wel of geen mensen waren. Want als het geen mensen waren, konden ze afgeschoten worden. Nu geloof ik niet dat we hier volgend jaar dezelfde processen zullen voeren, maar we moeten ons wel blijven herinneren dat het benoemen van gemeenschappelijkheden een plicht is om samenlevingen waar mensen solidair moeten zijn bij elkaar te houden.

En dan verbaast het me dat, terwijl we in Nederland kampen met afnemende solidariteit en een lagere bereidheid om mee te betalen aan verzorgingsarrangementen voor iedereen, er in Nederland politici zijn die steevast het wereldburgerschap prediken en elke vorm van ‘Nederlandse identiteit’ ontkennen. Wat heeft de wereldburger dan meer gemeenschappelijk met zijn buurman dan met de boer in Somaliland. Waarom zouden mensen wel belasting betalen voor Fatima hier, en niet voor de Iraanse Atefeh?

Juist nu is het noodzakelijk dat politici dat gemeenschappelijke gevoel bendrukken, en met een hernieuwd patriottisme de bres opgaan. Let wel: patriottisme, geen nationalisme. Het oude onderscheid tussen nationalisme en patriottisme moeten we weer opdoeken, waarbij patriottisme gaat om trots op het land om wat zij doet voor haar burgers. Het was de Italiaanse schrijver Giuseppe Mazzini die erop wees dat uit liefde voor de patria juist een bijdrage aan de res publica zou voortvloeien. Een patriottisme dat gestoeld is op gemeenschappelijke waarden, waar iedereen bijhoort die bijdraagt aan de maatschappij.

Er is ook een taak voor alle ‘goede’ moslims zelf. Hoe vervelend ook, uiteindelijk werkt de menselijke geest nu eenmaal volgens een systeem van classificatie. De enige manier om die negatieve classificaties te doorbreken is om de verscheidenheid in de moslimgemeenschap te laten zien. Moslims zullen dus nog veel meer dan nu al gebeurt op moeten staan, en zeggen waar ze het mee eens, of oneens zijn, en zich veel meer distantiëren van geloofsgenoten die nu auto’s in de brand steken, onterecht uitkeringen trekken of homo’s van de daken wil gooien. En ja, het zou niet moeten hoeven want allemaal gelijk geboren etcetera etcetera. Helemaal eens. Maar: de realiteit kunnen we niet negeren.

Dus hup Wouter, Alexander, Agnes en Femke, formuleer en benadruk een inclusieve Nederlandse identiteit, want die Nederlander die niet bestaat moet uiteindelijk wel belasting betalen voor alle andere Nederlanders die ook niet bestaan. En hup Mo, Mo, Mo, Mo, Ali, Ahmed, Fatima. Laat je horen, zeg dat je trots bent om Nederlander te zijn en aan dit land bij te dragen, hard wil werken en iedereen die dat niet doet verafschuwt. Het is de enige manier om de groeiende vooroordelen een halt toe te roepen, en van de kop een gezicht te maken.

Deze column verscheen eerder op DeJaap

Column: De sociaal-democratie gaat nooit verloren

Een simpel lachje. Dat was alles. De PvdA, laat me niet lachen. Ik was al jaren gewend me te moeten verdedigen. Wat doet een jonge gast nou bij die PvdA. Er zat veel haat. Woede. En vooral vraagtekens: als jongere moet je toch vooral neuken en zuipen, en als je je toch al met de politiek bemoeit dan vooral lekker extreem bij de SP, of studentikoos D66? Nou moet ik toegeven dat ik die extreme periode ook even gehad heb, en nog steeds bij de D66-jongeren in het adressenbestand sta, maar vanaf mijn eindexamen is de PvdA mijn partij. Net als die van mijn vader. En van zijn vader. Ook ik droomde altijd dit door te kunnen geven aan mijn kleine.

Want wat zou ik graag vertellen over de partij die de Mosselmannen uit de Zeeuwse klei had getrokken. Over het kiesrecht of vrouwen- en homorechten. Over de strijd tegen allesoverheersende religie, en het geloof in een meritocratie. En ook over internationale solidariteit, spreiding van kennis, macht en de breideling van het kapitalisme. En ja, natuurlijk zouden ook alle fouten aan bod komen. Over het dedain van de linkse elite, over de waanideeën als integratie met behoud van identiteit, en over de perverse gevolgen van goed bedoelde arrangementen als de WAO.

Dit zou ik vertellen. Want hoe slecht het ook gaat, het zijn uiteindelijk maar peilingen. Toch? En het feit dat mensen zo kwaad, verontwaardigd of verbaasd waren stemde me eigenlijk ook altijd wel weer tevreden. Ze gaven er om. Dacht ik. Tot gisteravond. Het meisje naast me vroeg wat ik deed. ‘De PvdA-jongeren’, zei ik. ‘Ha’, en ze trok haar schouders op. Wat een idioot, die Arne. Ze keek alsof ik vertelde geen mobieltje te hebben. Of alleen per brief correspondeer. Haha, de PvdA, wat een gek.

Sindsdien kreeg ik het niet meer uit m’n kop. Het gevoel dat het over was. En ik snapte het niet. Jajaja er gaat heel veel fout enzo. Maar. Met Dijsselbloem, Bos, Timmermans, Dijksma, Cohen, Spekman, Marcouch, Asscher, Elatik, Mei Li en Aboutaleb heb je een partij politici bij elkaar waar je jaloers op kan zijn. Qua wetenschappers en publicisten hoef ik alleen Paul Scheffer, Jos de Beus, Paul de Beer en Rene Cuperus maar te noemen en je weet dat het met die intellectuele voeding wel goed zit. Als ik naar de dit jaar aangenomen integratieresolutie kijk, zie ik een programma dat steengoed in elkaar zit, en waarin beter dan in welke partij dan ook is nagedacht over integratieproblematiek. En wanneer ik de conceptversie van het programma voor Amsterdam doorlees, en zie wat voor een verhaal daar ligt, dan weet ik zeker dat heel veel mensen er van zullen houden. Blijft het bij gelul alleen? Nee. Ook qua resultaten, wat Ahmed in West heeft laten zien of Lodewijk in postcodegebied 1012, wordt er veel werk verzet.

En toch, toen ik naar huis fietste, bekroop me opeens dat gevoel. Dat mensen het zat zijn. Niet alleen sommige arrogante en ontkennende politici. Of de graaiende en rovende bestuurders. Of desnoods een deel van het beleid, of de AOW. Nee. Ze zijn het zat. De PvdA. Mijn PvdA. Onze PvdA.

Vroeger zei mijn moeder altijd dat ik een dag per jaar een zwarte dag had, niet vrolijk keek en alles somber inzag. Misschien was gister zo’n dag. Want toen ik vanochtend wakker werd, de halve liters uit bed kieperde en mijn kater eruit rende langs Theo’s monument, wist ik het opeens weer zeker: mijn zoontje zal ook zwarte dagen kennen, en zich moeten schamen voor een hoop oud-links en wereldvreemd gedachtegoed. Maar de PvdA, de sociaal-democratie, die gaat niet verloren. Daar is ze veels te mooi voor.

Deze column verscheen eerder op DeJaap

Column op DeJaap: D66 wakkert tegenstellingen aan

Sinds 1 oktober ben ik columnist op het gloednieuwe opinielog DeJaap.nl. Mijn eerste column staat hieronder.

Laat ik voorop stellen: de integratie-agenda Wilders, als daar al over gesproken kan worden, is een verwerpelijke. Een opsomming van angst voor Islam, knieschijven en dubbele paspoorten terugsturen. En daar blijft het wel bij. Eigenlijk bijzonder jammer dat een partij die daadwerkelijk de integratie problematiek wil oplossen blijft steken in sterker strafrecht en het wegsturen van maximaal een paar honderd jongeren. En dan, dan zijn we er?

Een groot deel van de Nederlandse bevolking ziet grote integratieproblemen, en met hen ik ook. Enorme achterstanden in het onderwijs, criminaliteitscijfers waar je mond van open valt, lagere participatie op de arbeidsmarkt en last but zeker not least, een heel beperkte keuzevrijheid. Want dat is iets wat de PVV keer op keer negeert: het zijn jongens en meisjes uit migrantengroepen die het meeste leiden onder de strenge sociale controle, onder de homo-intolerantie, onder uithuwelijking, besnijdenis en religieuze dwang.

Terwijl in Nederland de emancipatiestrijd zo’n beetje beslecht was in de jaren ‘70 werden grote groepen arbeidsmigranten binnengehaald, en met hen opnieuw veel oude vormen en gedachten. Waar links de christelijke orthodoxie terug had gedrongen tot aan de biblebelt, had bestreden met man en paard, trad een nieuwe orthodoxie binnen in onze steden. En de enige gerechtvaardigde reactie hierop had een nieuwe emancipatiestrijd moeten zijn. Want al die jongens en meisjes hebben net zoveel recht op een vrij leven als Jan, Piet en Anja. Dat ik de PVV hier nooit over hoor begrijp ik wel, maar dat D66 zich niets aantrekt van deze onvrijheden, en sterker nog, ze het liefst in stand houdt baart mij enorme zorgen. Van een progressieve partij had ik namelijk iets anders verwacht. Lees dit citaat van Alexander Pechtold:

“De achterliggende gedachte is dat we integratie kunnen forceren en sturen. Maar dat is een misverstand. Dat kunnen we niet. We focussen op aanpassen en aanleren, terwijl integratie eerst en vooral een proces van emancipatie is. Van het ontwikkelen van burgerschap, eigen identiteit, zelfbewustheid. Voor dat actieve burgerschap kun je als samenleving voorwaarden scheppen, je kunt het niet afdwingen of opleggen. Emancipatie van nieuwkomers is een autonoom proces”

Eens, afdwingen kan je het niet. Maar is de enige optie naast afdwingen het maar laten lopen? Zoek het maar uit jongens? Een autonoom proces, waar dus per definitie niets aan gedaan kan worden? Maar als het gaat om de aanpak van Wilders problemen (criminaliteit, onderwijs, etcetera) gaat wil Pechtold “niets horen over eventuele cultuurverschillen. Ik wil alleen horen hoe politie en justitie dat gaan aanpakken“. Toch grappig dat diezelfde politie en justitie erop aandringen om specifiek beleid te ontwikkelen om die jongeren te helpen. Uit de bak, of aan de baan. Zijn het de ministeries die extra geld uittrekken (tientallen miljoenen euros) voor een specifieke aanpak van Marokkaans-Nederlandse en Antilliaans-Nederlandse probleemjongeren. Niet om ze anders te berechten, maar om te kijken hoe we ze kunnen helpen. Maar nee, Pechtold wil generaal beleid voor iedereen, ook als daarmee een groep jongeren nog verder van de samenleving vervreemd raakt en nog minder kansen krijgt om wel iets van hun leven te maken.

Maar het blijft niet beperkt tot Alexander Pechtold. In een interview met Kustaw Bessems bagatelliseert D66-voorzitter Ingrid van Engelshoven ambtenaren die een specifieke groep mensen weigert de hand te schudden. Wat als het om een blanke ambtenaar ging die voortaan geen zwarten meer wil behandelen? Waarom ze dit zegt is mij volkomen onduidelijk, wellicht om een paar oud-linkse stemmen te winnen. Maar wat win je daar echt mee? Niets. Het enige wat je bereikt is dat je de progressieven uit de migrantenkringen, die zo graag willen emanciperen, na Wilders opnieuw een klap in hun gezicht geeft. Van Wilders mogen ze niet mee doen, waarop Van Engelshoven ze in de armen van de conservatieve Imam’s duwt.

Het baart mij enorme zorgen dat de grootste partijen in Nederland in de peilingen zo ongelofelijk verschillend over integratie denken. Sterker nog, waar Wilders met pistoolschoten de boel denkt op te lossen wil D66 het niet over integratie hebben. Dat je andere oplossingen hebt, a la, maar een probleem ontkennen of in ieder geval niet serieus nemen waar een groot deel van de bevolking, en zeker aan de onderkant van de samenleving, enorm mee worstelt is ronduit gevaarlijk. Daarmee bouw je geen bruggen, maar wakker je tegenstellingen aan.

Deze column verscheen eerder op DeJaap.nl

Goed doen in Trouw

Advertentie in Trouw vanochtend:

Kiki en Marlies twee bijzondere meiden.
tegelijk geboren, wijken nooit van elkaars zijde.
delen hun leven, en al hun spullen.
van liefdes tot truitjes waarin ze zich hullen.
vrij op het strand verstopt in de stad. de meiden zijn altijd
als duo op pad. wanat donker licht groot of klein.
borsten zijn geboren om
altijd samen te zijn

steun de strijd tegen borstkanker.
koop het magazine of bestel het direct op
pinkribbonmagazine.nl

Pechtold’s Integratie Ideeen

Via Twitter kreeg ik de tip om de Van Randwijklezing 2009 te lezen, uitgesproken door Alexander Pechtold. Daarin zouden namelijk wel ideeen over integratie staan, van deze zelfde Alexander Pechtold. De gehele lezeing staat hier, ik heb de relevante stukjes hieronder geplaatst en voorzien van mijn commentaar. Een hele korte samenvatting? Niet praten over culturele verschillen (die doen er namelijk niet toe), culturele verschillen juist accepteren (vreemd, nietwaar?) en om paralelle samenlevingen te voorkomen de democratie vernieuwen. Zie hier het antwoord op Wilders volgens de meeste hoogopgeleiden in Nederland.

Nederland stevent af op een inderdaad gespleten samenleving. Maar de kloof ligt niet tussen kaaskoppen en mocro’s. Die ligt tussen hoog- en laagopgeleiden. En dat kan wel eens heel fout aflopen.

Enfin, de (geknipte) lezing van Pechtold

Arne: na een uitgebreide inleiding begint Pechtold eindelijk over integratie:

Pragmatisch idealisme zie ik ook graag terug in onze binnenlandse politiek. Vooral op het terrein van het integratiebeleid, waar de balans is verstoord tussen wat we willen bereiken en wat we daarvoor doen.
Ik doel niet op de evident problematische kant van de integratie. Spanningen in oude wijken, overlast en criminaliteit, beknotting van vrijheden, discriminatie, schooluitval, ontspoorde jongeren en ouders, die niet weten hoe hun betrokkenheid te tonen. Het spreekt voor zich dat die problemen moeten worden aangepakt. En dat we daar alle mogelijke middelen voor inzetten.

Jeugdbeleid, antidiscriminatiebeleid, onderwijs, stadsvernieuwing maar ook het veiligheidsbeleid: ze zijn stuk voor stuk hard nodig. De regels en beginselen van de rechtstaat gelden voor iedereen – ongeacht etnische, religieuze of culturele achtergrond. En iedereen zal zich dus daar aan moeten houden. In geval van overlast in trams, in wijken of geweld tegen ambulancebroeders, vrouwen en homo’s, en ook bij een vermeende terreuraanslag, wil ik niets horen over eventuele cultuurverschillen. Ik wil alleen horen hoe politie en justitie dat gaan aanpakken.

Arne: en als politie, justitie en hulpverleners, onderbouwd met statistieken, pleiten voor een (deels) culturele aanpak omdat met generaal beleid niemand geholpen wordt, wat is Pechtolds antwoord dan? Hij gaat er niet op in. H

De achterliggende gedachte is dat we integratie kunnen forceren en sturen. Maar dat is een misverstand. Dat kunnen we niet. We focussen op aanpassen en aanleren, terwijl integratie eerst en vooral een proces van emancipatie is. Van het ontwikkelen van burgerschap, eigen identiteit, zelfbewustheid. Voor dat actieve burgerschap kun je als samenleving voorwaarden scheppen, je kunt het niet afdwingen of opleggen. Emancipatie van nieuwkomers is een autonoom proces.

Arne: dus er zijn wel culturele verschillen, en die moeten ook nog veranderen, maar daar wil hij niets over horen? Want dat is een autonoom proces, dat wel goed zal gaan als we er niet over praten?

Bovendien zijn archaïsche begrippen als ‘nationale identiteit’ en ‘patriottisme’ weer terug in het politieke vocabulaire.

Arne: terwijl het grootste gedeelte van de wereldbevolking (ook de ‘allochtonen) niet alleen behoefte heeft aan nationale identiteit, maar zelfs lokale identiteit sterker wordt, noemt Pechtold dit archaisch. Hoezo, kloof tussen burger en politiek.

Als ik me niet vergis, is die beeldvorming vooral vanaf het midden van de jaren ‘60 sterk aangewakkerd. Als Nederland ooit vrijzinnig en tolerant was, dan was zij dat in die tijd.(…) Nog tot halverwege 2002 werden die met een zekere regelmaat gevoerd. Een foto uit die tijd stond onlangs opnieuw in de krant. Die was kennelijk uit het archief van de fotoredactie gevallen. We zien de moslimgeestelijke Abdullah Haselhoef. Lachend laat hij zich onderzoeken door de hoofdredacteur van de Gay Krant, Henk Krol, die zich voor de gelegenheid als arts heeft uitgedost, compleet met stethoscoop. De omstanders kijken geamuseerd toe. Het onderschrift luidt nu: ‘Er kon toen nog gelachen worden over culturele verschillen.’ Dat vermogen hebben we dus verloren.

Arne: Het vermogen om niet in te gaan op culturele verschillen? Om Haselhoef te vragen hoe hij over homosexualiteit, vrijheid van meningsuiting en individuele vrijheid denkt? Over de ontplooiing van zijn hypothetische kinderen? Pechtold betreurt dus dat we dat vermogen hebben verloren…

Tot midden jaren zestig speelde het politieke leven zich voor een belangrijk deel af binnen de eigen zuil, de katholieke, protestants- christelijke of socialistische zuil. Maar de mensen uit die verschillende groepen kwamen elkaar nauwelijks tegen. Die gingen niet met elkaar om. Hoezo tolerant en verdraagzaam?

Arne: vindt Pechtold dit nu juist goed, of niet? Nee toch. Net waren we nog wel tolerant in de jaren 60, en nu dus eigenlijk opeens niet meer.

Zeker, het stelsel had regenteske vormen, maar die bleven binnen de grenzen van het aanvaardbare. Het samenlevingsmodel mag worden opgevat als een bijna ideaal binnenwerk voor een democratie. De sociale cohesie was verzekerd, de maatschappelijke verhoudingen waren stabiel en de politieke partij was dé schakel tussen burger en overheid. Ons democratisch tekort werd pas onaanvaardbaar groot nadat de regenten verjaagd werden?. Vooral veel lageropgeleiden keren zich af van de politiek. Zij hebben er geen vertrouwen meer in dat hun noden en zorgen serieus worden genomen. Ze voelen zich onbegrepen, in hun angst voor mondiale crises, Europese integratie en migratiestromen. Populisten spelen daar behendig op in, blazen tegenstellingen aan, en propageren het heil van een utopische nationale monocultuur. Anderen staan aan de verleiding bloot om mee te deinen op de golven van dat populisme. Dat is voor mij geen oplossing.

Arne: Prima! Maar wat is dan wel uw oplossing?

Denken over democratie is durven benoemen waar we vastlopen, waar ons gecompliceerde stelsel van legitimatie en besluitvorming verzandt en voor betrokken burgers een onherkenbare brij wordt van getrapte machtsvorming, anonieme volksvertegenwoordigers en zielloze compromissen. Denken over democratie is denken over de schaal van onze huidige maatschappelijke problemen. En over de vraag hoe zowel hoger als lager opgeleiden bij de oplossing kunnen worden betrokken.Ik wil niet vooruitlopen op de uitkomst van nog te voeren debat. Ik heb er wel een vermoeden van.
Een haast onvermijdelijke conclusie zal zijn dat meer directe vormen van democratie zowel wenselijk als haalbaar zijn. Want alleen op die manier worden politici en partijen gedwongen om rekening te houden met de stem van alle betrokkenen, of ze nu hoger of lager opgeleid zijn. Maar wat echt zorgen baart is het moedeloos stemmende machtsconservatisme dat geen enkele vernieuwing toestaat, omdat het zich daardoor per definitie bedreigd weet.

Arne: ok, dus we zien groepen in de samenleving die langs elkaar leven, zowel in de verzuiling als nu weer met de verschillende allochtone groepen. En Pechtold denkt oprecht dat dat verdwijnt als we meer directe democratie toepassen. That’s it?

Laten we ook praktisch te werk gaan als we het over integratie hebben. Integratiepolitiek is met de beste bedoelingen gemaakt, zeker, maar het is allerminst effectief. Zou het niet verstandig zijn deze politiek maar af te schaffen? (…) Mijn doel is een samenleving die samenbindt in plaats van splijt. Met ruimte voor andersluidende opvattingen, voor continue duiding, opinie en debat.

Arne: De aap komt uit de mouw, we moeten het debat gewoon afsluiten. Pechtold sluit zijn lezing af met een aantal mooie zinnen, waarin een en ander nog eens helder verwoord wordt.

Vrijheid komt toe aan het individu, maar is geen louter privé zaak.
Vrijheid heeft gemeenschap nodig.
De vraag is alleen welk soort gemeenschap.
Gaat het om een eenheid van waarden en cultuur die vanouds geacht werd te bestaan.
En waarvan we denken, dat we die opnieuw kunnen afdwingen
door een nieuw nationaal bewustzijn met eigen canons en symbolen?
Of gaat het om een gemeenschap van mensen
die over waarden,
over het verleden en de toekomst,
heel verschillend mogen denken.
Maar tegelijkertijd beseffen dat ze in vrede, via politieke strijd met woorden,
hun lotsverbondenheid gestalte willen geven
Zodanig dat er voor iedereen een plaats is als vrije burger?
Ik kies voor dat laatste.

Arne: het is duidelijk. Pechtold wil terug naar de schijntolerantie waarin niet over culturele verschillen werd gesproken, en lijkt te hopen dat de sociale cohesie hersteld wordt door meer vormen van directe democratie. Meer kan ik er niet van maken. Pechtold pleit voor GEEN integratiepolitiek. Hij vindt het prima als mensen eigen waarden hebben, en zij over verleden en toekomst heel anders denken. En ik lees niet anders dan dat hij het ook prima vindt als mensen anders over de holocaust (verleden) of gelijkheid man/vrouw (toekomst) denken. Als we het maar tolereren, en samen aan directe democratie doen.